Onder de voorlopige titel Finlandia zijn we eind
januari 2011 van start gegaan met een nieuw voorjaarsproject. De projectcommissie
kwam al meimerend over het thema 'stedentrips' en 'rondje door Europa'
terecht bij Finland en Helsinki en deze onbekende bestemming liet ons
niet meer los.
Wat weten wij eigenlijk van Finland, van de Finse cultuur
en van Finse muziek? Veel verder dan Sibelius kwamen we in eerste
instantie niet, maar enig noest zoekwerk leverde verrassende nieuwe
ingangen op…
Kalevala Wie
'Finland' zegt, zegt 'Kalevala'. Dit epos
uit 1849 beschrijft de geschiedenis van het Finse volk van de schepping
tot de intrede van het Christendom. Het epos staat tot op de dag van
vandaag aan de basis van de Finse cultuur en maatschappij. Het werk is
in omvang en betekenis te vergelijken met de Ilias en Odyssee van de
oude Grieken, het Nibelungenlied van de Germanen en de Edda uit de
Scandinavische cultuur.
De Kalevala
is ontstaan door de inspanningen van Elias Lönnrot. Lönnrot, van beroep
arts, was zeer geïnteresseerd in de Finse
taal en folklore en reisde tussen 1828 en 1834 door het oostelijke
Karelië om materiaal te verzamelen. In dit gebied leefde de ruim duizend
jaar oude mondelinge volksoverlevering nog volop.
De 50 runen (gezangen) van het epos beschrijven de geschiedenis van het Finse volk van de
schepping tot de intrede van het Christendom. Het centrale thema in de Kalevala is de
strijd om de 'sampo' (een magisch object dat welvaart brengt) tussen het
land van Kaleva in het Zuiden en Pohjola in het Noorden. Hoofdrollen
zijn weggelegd voor de magische held Väinämöinen, de smid Ilmarinen en
de vrijbuiter Lemminkäinen. Naast de heldenverhalen bevat de Kalevala niet-verhalende passages,
zoals richtlijnen voor bruid en bruidegom en bijvoorbeeld verhandelingen over het
brouwen van bier en de bewerking van ijzer.
Medewerkers Tijdens ons openbare concert op zaterdag 18 juni 2011 is de muziek afgewisseld door voordrachten uit de Kalevala. Drs. Adriaan van der Hoeven, docent en onderzoeker aan de
afdeling Finoegrische talen en culturen van de Rijksuniversiteit
Groningen heeft het concert ingeleid en de voordrachten tussen de verschillende muziekstukken voor zijn rekening genomen. Hij is een echte Kalevala-kenner en
gebruikt de Kalevala veel in zijn onderzoek, colleges en lezingen. Componisten en repertoire Jean Sibelius
- Finlandia, Karelia Suite en Valse Triste
Uuno Klami - Kalevala Suite
Robert Kajanus - Rhapsodie Nr. 1
Oskar Merikanto - Valse Lente
Er is vrijwel geen kunstenaar in Finland die niet op één of
andere manier in zijn werken verwijst naar de Kalevala. Dit geldt ook
voor de Finse componisten uit de 19e en 20e eeuw. Veel mensen denken bij de combinatie Finland en muziek meteen aan Jean
Sibelius. Zijn invloed op de Finse klassieke muziek is ook vandaag de dag nog enorm. Hij verwerkte in verscheidene composities Kalevala-materiaal en om die reden staan Finlandia, de Karelia Suite en de opzwepende Valse Triste op ons programma.
Vrijwel alle Finse componisten, zowel de eigentijdse en als de latere, zijn op een of andere manier met Sibelius verbonden. De
componist die zich het meest heeft kunnen losmaken van de invloed van
Sibelius was Uuno Klami (1900-1961). Wij spelen een aantal delen uit
zijn Kalevala suite. In dit stuk is zo duidelijk de invloed van
Strawinsky te horen dat het ook de 'Finse Sacre’ wordt genoemd. Hij
schreef het stuk uit onvrede over de manier waarop andere componisten de
Kalevala muzikaal hadden weergegeven. Klami voltooide de eerste
versie in 1933, maar het kostte hem tien jaar om het stuk te
perfectioneren en in 1943 verscheen uiteindelijk de definitieve versie.
De suite is, met zijn verwijzing naar het nationale epos, een van de
populairste werken binnen de Finse klassieke muziek.
In tegenstelling tot Klami, werd de componist Frans Oskar Merikanto
(1868-1924) overschaduwd door zijn tijdgenoot Sibelius en later door
zijn zoon Aarre Merikanto. Merikanto is vooral een Finse bekendheid
gebleven. Zijn composities zijn traditioneel te noemen. Dit is ook
duidelijk hoorbaar in het stuk Valse Lente dat wij op het
repertoire hebben staan. Een heel andere verbintenis met Sibelius had de
componist Robert Kajanus (1856 – 1933). Wij spelen een van zijn
populaire Finse rapsodies (no.1 opus 5). Hij is van groot belang geweest
voor de carrière van Sibelius. Kajanus was een autoriteit aangaande de
interpretatie van het werk van zijn tijdgenoot. Hij heeft ervoor gezorgd
dat het werk van Sibelius in vele landen over de wereld werd
uitgevoerd. Door de inspanningen van Kajanus was Sibelius de eerste
componist die ook buiten de Finse grenzen grote bekendheid kreeg.
Finse markt Naast de uitgebreide blik op de Kalavala hadden we nog iets anders
voor ons publiek in petto. In de kerk was, met hulp van vrijwilligers van de Finse Zeemanskerk in Rotterdam, een kleine Finse markt ingericht. Niet alleen de oren, maar ook de
ogen en andere zintuigen werden gestreeld met Finse heerlijkheden.
KALEVALA Zaterdag 18 juni 2011
Dirigent: Haiko Boonstra
Mmv Drs. Adriaan
van der Hoeven, inleiding en voordracht
Aanvang 20:00 uur Kassa open: 19:15 uur
Locatie:Wilhelminakerk
Hoek Hobbemastraat-Paulus Potterstraat, Utrecht
Toegang: € 10,- en € 7,- (kinderen t/m 12 jaar en Vrienden van het Ad Hoc Orkest) inclusief een gratis welkomst- en pauzedrankje
Openluchtconcert Artan Aanzet, Zeist Het is altijd weer een risicovolle onderneming; een openluchtconcert
plannen. Jarenlang hebben we met het orkest gespeeld tijdens het
Vredesfeest op het Koekoeksplein in de Vogelbuurt in Utrecht. Gelukkig
was daar, bij slecht weer, de mogelijkheid om uit te wijken naar het
schoolgebouw aan het plein. Tot onze grote spijt is de organisatie van
die feesten gestopt en ons laatste openluchtconcert, met altijd een heel
eigen sfeer, dateert van 2009. We waren dan ook erg blij met de
uitnodiging van Artan Aanzet, een kliniek voor verslavingszorg in Zeist.
Zij wilden ons graag ontvangen, maar dan wel buiten, want binnen was er
onvoldoende plaats voor een compleet symfonie-orkest. Regende het de
dag ervoor nog pijpenstelen, op woensdag 1 juni was het heerlijk weer.
In de prachtige groene omgeving was het fijn spelen voor een enthousiast
publiek dat zeer genoot. De vogels deden lustig mee en overstemden
zelfs de pianissimo passages. Het sportvliegtuigje kwam op een wat
minder gunstig moment voorbij brommen, maar dat mocht de pret niet
drukken. Voor een orkest dat graag speelt op plaatsten waar je niet
direct klassieke muziek verwacht, was de avond een lot uit de loterij.
Openbaar concert 18 juni 2011, Wilhelminakerk
Aangezien ik pas sinds februari lid van het Ad Hoc Orkest ben, was het
Kalevala concert van 18 juni het eerste echte concert dat ik met het
orkest zou geven. De twee concerten die hieraan vooraf gingen, een in
een kliniek voor ex-verslaafden en een op mijn eigen school het Utrechts
Stedelijk Gymnasium, waren een mooie opwarmer, maar op 18 juni speelden
we voor het eerst het hele programma achter elkaar.
Tijdens een van de eerste repetities werd mij verteld dat het concert
niet zomaar een concert zou worden, maar dat het dit keer om een
project-concert zou gaan. Naast muziek zou het concert opgeluisterd
worden met allerlei Finse producten en lekkere hapjes. Ook zou drs.
Adriaan van der Hoeven, docent en onderzoeker aan de afdeling
Finoegrische talen en culturen van de Rijksuniversiteit Groningen,
tussen de stukken door uitleg geven over de Finse cultuur en mythologie.
Vol verwachting kwam ik op 18 juni om iets voor 18.00 uur aan in de
Wilhelminakerk. Bij binnenkomst waande ik mij, zowel door de aankleding
van de projectcommissie als door het houten interieur van deze kerk,
bijna in Finland. Overal waren Finse vlaggen opgehangen en er waren
Finse vrouwen die, gehuld in Finse kleding, allerlei leuke, mooie en
lekkere Finse producten verkochten. Nadat de zaalrepetitie prima was
verlopen, kwamen de eerste trouwe bezoekers al binnenstromen en konden
de orkestleden zich op het concert voorbereiden.
Om iets na 20.00 uur, na een fantastische inleiding door onze
concertmeester Tineke, begon het concert. Ieder orkestlid speelde alsof
de Finse goden er zelf bij waren en het publiek, de kerk zat vol, was
razend enthousiast. Zowel de uitleg als de muziekfragmenten die Adriaan
van der Hoeven tussen de stukken door gaf en liet horen waren
interessant, al waren sommige muzikale intermezzo’s voor niet-Finnen
misschien wat lang. Wat voor mij als Hongaarse leuk was om te horen, was
het jambische metrum van het Fins. Ook al kon ik er niets van verstaan,
de taal lijkt qua klanken enorm veel op het Hongaars, dat net als het
Fins een Finoegrische taal is.
Na afloop van het concert hoorde ik van verschillende bezoekers dat dit
een van de beste concerten uit de geschiedenis van het Ad Hoc Orkest
was. Uiteraard kan ik daar niet over oordelen, maar dat het een goed
concert was staat als een paal boven water! In ieder geval kijk ik met
veel plezier en voldoening terug op mijn eerste concert als lid van het
Ad Hoc Orkest. Dat er nog vele mogen komen! door Cecilia Orbán, 1e
viool
Wat weten wij eigenlijk van Finland, van de Finse cultuur
en van Finse muziek? Veel verder dan Sibelius kwamen we in eerste
instantie niet, maar enig noest zoekwerk leverde verrassende nieuwe
ingangen op…
bijvoorbeeld verhandelingen over het
brouwen van bier en de bewerking van ijzer.
Suite en de opzwepende Valse Triste op ons programma.
